Van alle verplichtingen in de AI Act is artikel 4 de eerste die u echt raakt. Hij geldt sinds 2 februari 2025, hij geldt voor vrijwel elke organisatie die AI gebruikt, en hij is verrassend concreet: u moet ervoor zorgen dat medewerkers die met AI werken over voldoende AI-geletterdheid beschikken.
In de praktijk zie ik twee uitersten. Organisaties die er niets mee doen omdat er geen boetebedrag aan hangt. En organisaties die een groot opleidingstraject optuigen dat niemand afmaakt. Beide missen het punt. Het gaat om medewerkers die herkennen wanneer AI-gebruik gevoelig wordt — en weten wat ze dan moeten doen.
Wat vraagt artikel 4 precies?
Artikel 4 verplicht aanbieders én gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen zodat hun personeel een toereikend niveau van AI-geletterdheid heeft. Toereikend betekent: passend bij de technische kennis, ervaring, opleiding en de context waarin de AI wordt gebruikt — en bij de personen op wie het systeem effect heeft.
Er staat dus geen urennorm, geen verplicht certificaat en geen voorgeschreven curriculum in de wet. Wat er wél staat, is dat u het moet organiseren en dat het moet passen bij het risico. Een marketingteam dat teksten laat herschrijven heeft een ander niveau nodig dan een acceptant die AI-signalen meeweegt in een besluit over een klant.
Wie valt eronder?
Iedere organisatie die AI-systemen inzet in de EU — ook als u ze alleen gebruikt en niet zelf ontwikkelt. Dat betekent dat een accountantskantoor met Copilot er net zo goed onder valt als een bank met eigen modellen. De verplichting reikt verder dan het eigen personeel: ook mensen die namens u met AI werken, zoals inhuur, uitzendkrachten en soms leveranciers, horen erbij.
Wat moet een medewerker minimaal weten?
Hoe AI werkt op hoofdlijnen
Dat een taalmodel voorspelt wat waarschijnlijk klinkt en niet weet wat waar is. Genoeg om te begrijpen waarom output altijd controle vraagt.
Wanneer gebruik gevoelig wordt
Bij persoonsgegevens, vertrouwelijke bedrijfsinformatie, klantadvies, beoordelingen en besluiten die mensen raken.
Welke afspraken binnen de organisatie gelden
Welke tools zijn toegestaan, welke data mag er nooit in, en wie is eigenaar van een AI-toepassing.
Hoe je twijfel meldt
Eén duidelijk aanspreekpunt, zodat onzekerheid leidt tot een vraag in plaats van tot stilzwijgend doorgaan.
Wat de eigen rol is in het toezicht
Waar een mens moet meekijken, wat er dan wordt gecontroleerd en hoe dat wordt vastgelegd.
Zo regelt u het in vier stappen
1. Breng gebruik in kaart
Welke teams gebruiken welke AI-tools, waarvoor en met welke data? Zonder dat beeld kunt u geen passend niveau bepalen.
2. Bepaal per rolgroep het niveau
Drie groepen volstaan meestal: algemeen gebruik, gebruik met klant- of persoonsgegevens, en verantwoordelijken voor AI-toepassingen.
3. Geef een korte, praktische sessie
Anderhalf uur met voorbeelden uit hun eigen werk doet meer dan een module van acht uur. Laat mensen zelf een gevoelige casus benoemen.
4. Leg vast en herhaal
Deelnemerslijst, datum, inhoud en materiaal bewaren. Neem het op in de onboarding en herhaal jaarlijks of bij een nieuwe tool.
Veelgemaakte fouten
De eerste fout is een verbod als beleid. Een organisatie verbiedt publieke AI-tools, communiceert dat één keer, en denkt daarmee klaar te zijn. In de praktijk verdwijnt het gebruik dan uit het zicht — schaduw-AI — terwijl u aan artikel 4 nog steeds niet voldoet.
De tweede fout is de eenmalige plenaire sessie zonder registratie. Inhoudelijk vaak prima, maar er is achteraf geen enkel bewijs. En de derde: alleen IT trainen. Juist de eerste lijn, HR en klantcontact nemen de beslissingen waar het risico ontstaat.
Veelgestelde vragen
- Voor wie geldt de verplichting precies?
- Voor alle organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, ongeacht omvang. De eis richt zich op medewerkers en anderen die namens u met AI werken — dus ook inhuur en uitzendkrachten.
- Is een e-learning voldoende?
- Een algemene e-learning kan een basis vormen, maar artikel 4 vraagt om kennis die past bij de rol, context en risico's. Vul aan met voorbeelden uit het eigen werk en met de afspraken die binnen uw organisatie gelden.
- Hoe tonen wij aan dat we eraan voldoen?
- Met een korte opzet van het programma, een deelnemerslijst met datum, het gebruikte materiaal en een notitie hoe u dit periodiek herhaalt bij nieuwe medewerkers en nieuwe tools.
- Staat er een boete op?
- Artikel 4 kent geen eigen boetecategorie, maar toezichthouders wegen het mee bij incidenten en bij het beoordelen van andere overtredingen. Ontbrekende geletterdheid maakt een organisatie aantoonbaar minder in control.
Volgende stap
Weet u of uw medewerkers hier klaar voor zijn?
De AI Risicoscan meet ook hoe het staat met AI-geletterdheid en bewustwording in uw organisatie, en geeft direct de vervolgstappen. Liever een sessie op maat? Bekijk de trainingen of neem contact op.